ISSN 2658-1086
Wydanie bieżące

1 sierpnia 15-16 (447-448) / 2022

Adrienne Rich, Ludmiła Makuchowska-Hilton,

A. RICH: EASTERN WAR TIME / CZAS WSCHODNI, CZAS WOJNY

A A A
A. Rich: EASTERN WAR TIME



1.

Memory lifts her smoky mirror: 1943,

single isinglass window kerosene

stove in the streetcar barn halfset moon

8:15 a.m. Eastern War Time dark

Number 29 clanging in and turning

looseleaf notebook Latin for Americans

Breasted’s History of the Ancient World

on the girl’s lap

money for lunch and war-stamps in her pocket

darkblue wool wet acrid on her hands

three pools of light weak ceiling bulbs

a schoolgirl’s hope-spilt terrified

sensations wired to smells

of kerosene wool and snow

and the sound of the dead language

praised as key torchlight of the great dead

Grey spreading behind still-flying snow

the lean and sway of the streetcar she must ride

to become one of a hundred girls

rising white-cuffed and collared in a study hall

to sing For those in peril on the sea

under plaster casts of the classic frescoes

chariots horses draperies certitudes.



2.

Girl between home and school    what is that girl

swinging her plaid linen bookbag    what’s an American girl

in wartime    her permed friz of hair

her glasses for school and movies

between school and home    ignorantly Jewish

trying to grasp the world

through books:    Jude the Obscure    The Ballad

of Reading Gaol    Eleanor Roosevelt’s My Story

NV15       CABLE-LIVERPOOL       122       1/63NFD

HEADQUARTERS PLAN DISCUSSED AND UNDER

CONSIDERATION

ALL JEWS IN COUNTRIES OCCUPIED OR CONTROLLED

GERMANY

NUMBER 3½ - TO 4 MILLION SHOULD AFTER

DEPORTATION

AND CONCENTRATION IN EAST

AT ONE BLOW EXTERMINATED TO RESOLVE

ONCE AND FOR ALL JEWISH QUESTION IN EUROPE



3.

How telegrams used to come:    ring

of the doorbell    serious messenger

bicycling with his sheaf    enveloped pasted strips

yellow on yellow    the stripped messages

DELAYED STOP MEET 2:27 THURSDAY

DAUGHTER BORN LAST NIGHT STOP BOTH DOING

WELL

THE WAR DEPARTMENT REGRETS TO INFORM YOU

also:    PARENTS DEPORTED UNKNOWN DESTINATION

EAST

SITUATION DIFFICULT    ether of messages

in capital letters           silence

 

4.

What the grown-ups can’t speak of    would you push

onto children?    and the deadweight of Leo Frank

thirty years lynched    hangs heavy:     

“this is what our parents were trying to spare us”    

here in America    but in terrible Europe

anything was possible    surely?:

    “But this is the twentieth century”    

what the grown-ups can’t teach    children must learn

how do you teach a child what you won’t believe?

how do you say    unfold, my flower, shine, my star

and we are hated, being what we are?



5.

A young girl knows she is young and meant to live

taken on the closed journey

her pockets drained of meaning

her ankles greased in vomit and diarrhea

driven naked across the yard

a young girl remembers her youth:

anything    textbooks    forbidden novels

school songs    petnames

the single time she bled and never since

having her hair done    its pale friz

clipped and shaped    still friz    pale Jewish hair

over her green Jewish eyes

thinking she was pretty and that others would see it

and not to bleed again and not to die

in the gas    but on the operating table

of the famous doctor

who plays string quartets with his staff in the laboratory



6.

A girl wanders with a boy into the woods

a romantic walk    a couple in a poem

hand-in-hand    but you’re not watching each other

for signs of desire    you’re watching the woods

for signs of the secret bases    lines

converging toward the resistance    where the guns

are cached    the precious tools

the strategies argued    you’re fourteen, fifteen

classmates from Vilna    walking away from Vilna

your best marks were in history and geometry    his

in chemistry    you don’t intend to die

too much you think is waiting in you    for you

you never knew the forest outside Vilna

could hide so many    would have to

you’d dreamed of living in the forest

as in a folksong    lying on loose pine-needles

light ribboning from sky cross-hatched with needles

you and one dearest friend    now you will meet the others



7.

A woman of sixty    driving

the great grades    sea-level to high desert

a century slipping from her shoulders

a blink in geological time

though heavy to those who had to wear it

Knowledge has entered her connective tissue and

into sand dissolved her cartilage

If her skeleton is found this will be clear

or was it knowledge    maybe a dangerous questioning

At night she lies    eyes open    seeing

the young who do not wander in the moonlight

as in a poem    faces seen

for thirty years    under the fire-hoses

walking through mobs to school

dragged singing from the buses

following the coffins

and here    brows knotted under knotted scarfs

dark eyes    searching armed streets

for the end of degradation



8.

A woman wired in memories

stands by a house    collapsed in dust

her son beaten in prison    grandson

shot in the stomach    daughter

organizing the camps    an aunt’s unpublished poems

grandparents’ photographs    a bridal veil

phased into smoke    up the obliterate air

With whom shall she let down and tell her story

Who shall hear her to the end

standing if need be for hours    in wind

that swirls the levelled dust

in sun that beats through their scarfed hair

at the lost gate by the shattered prickly pear

Who must hear her to the end

but the woman    forbidden to forget

the blunt groats freezing in the wooden ladle

old winds    dusting the ovens with light snow?



9.

Streets closed, emptied by force     Guns at corners

with open mouths and eyes    Memory speaks:

You cannot live on me alone

you cannot live without me

I’m nothing if I’m just a roll of film

stills from a vanished world

fixed lightstreaked mute

left for another generation’s

restoration and framing    I can’t be restored or framed

I can’t be still    I’m here

in your mirror    pressed leg to leg beside you

intrusive inappropriate bitter flashing

with what makes me unkillable though killed



10.

Memory says: Want to do right? Don’t count on me.

I’m a canal in Europe where bodies are floating

I’m a mass grave I’m the life that returns

I’m a table set with room for the Stranger

I’m a field with corners left for the landless

I’m accused of child-death of drinking blood

I’m a man-child praising God he’s a man

I’m a woman bargaining for a chicken

I’m a woman who sells for a boat ticket

I’m a family dispersed between night and fog

I’m an immigrant tailor who says A coat

is not a piece of cloth only I sway

in the learnings of the master-mystics

I have dreamed of Zion I’ve dreamed of world revolution

I have dreamed my children could live at last like others

I have walked the children of others through ranks of hatred

I’m a corpse dredged from a canal in Berlin

a river in Mississippi I’m a woman standing

with other women dressed in black

on the streets of Haifa, Tel Aviv, Jerusalem

there is spit on my sleeve there are phonecalls in the night

I am a woman standing in line for gasmasks

I stand on a road in Ramallah with naked face listening

I am standing here in your poem unsatisfied

lifting my smoky mirror



1989–1990



--------------

Reprinted from ATLAS OF THE DIFFICULT WORLD: POEMS 1988-1991 by ADRIENNE RICH. Copyright © 1991 by ADRIENNE RICH. With permission of the publisher, W. W. Norton & Company, Inc. All rights reserved. This selection may not be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form by any means without the prior written permission of the publisher.

wwnorton.com

https://www.barnesandnoble.com/w/later-poems-selected-and-new-adrienne-rich/1111091456?ean=9780393351835




A. Rich: CZAS WSCHODNI, CZAS WOJNY



1.

Pamięć unosi zaciemnione lustro: rok 1943,

jedno okienko z miki piecyk naftowy 

w zajezdni tramwajów zachodzący księżyc

8:15 czasu wschodniego, czasu wojny ciemno

Numer 29 dzwoni dzwonkiem i skręca

skoroszyt notatek  Łacina dla Amerykanów

Dzieje starożytnego świata Breasteda

na kolanach dziewczyny

w kieszeni pieniądze na obiad i bony wojenne 

na dłoniach granatowa wełna, gryząca i mokra

trzy kałuże światła ze słabych żarówek na suficie

rozlana nadzieja przerażonej uczennicy 

wrażenia sprzężone z zapachem

wełny, nafty i śniegu 

i dźwiękiem martwego języka

tej osławionej pochodni wielkich zmarłych

szarość rozesłana za lewitującym śniegiem,

przechył i kołysanie tramwaju, którym jeździ co rano,

żeby stać się jedną ze stu dziewcząt zakutych 

w białe mankiety i kołnierzyki, które powstają w auli,

żeby zaśpiewać  For those in peril on the sea

pod gipsowymi odlewami klasycznych fresków 

rydwanów koni draperii pewników

 

2.

Dziewczyna między domem a szkołą, kim jest ta dziewczyna

machająca płócienną kraciastą torbą z książkami, kim jest amerykańska dziewczyna

w czasie wojny     w ondulowanych niesfornych włosach

w okularach do szkoły i do filmów w kinie

między szkołą a domem    nieświadoma niczego    Żydówka    

próbująca zrozumieć świat

przez książki – Judę Nieznanego   Balladę 

o więzieniu w Reading  Autobiografię  Eleanory Roosevelt

NV15 CABLE-LIVERPOOL 122    1/63NFD

KWATERA GŁÓWNA FUHRERA ROZWAŻA 

I OMAWIA PLANY

WSZYSCY ŻYDZI W KRAJACH OKUPOWANYCH I RZĄDZONYCH 

PRZEZ NIEMCY

W LICZBIE 3½ - 4 MILIONÓW PO DEPORTACJI

I KONCENTRACJI NA WSCHODZIE 

MAJĄ BYĆ NATYCHMIAST

EKSTERMINOWANI, ŻEBY ROZWIĄZAĆ

RAZ NA ZAWSZE KWESTIĘ ŻYDOWSKĄ W EUROPIE

 

3.

Jak kiedyś przychodziły telegramy: dzwonek

do drzwi            poważny  posłaniec

wiozący na rowerze plik blankietów     naklejane paski w kopercie

żółte na żółtym     wstążki z wiadomościami

SPÓŹNIENIE STOP SPOTKANIE 14:27 CZWARTEK

CÓRKA URODZIŁA SIĘ WCZORAJ STOP OBIE CZUJĄ SIĘ DOBRZE

DEPARTAMENT WOJNY Z ŻALEM ZAWIADAMIA

i też: RODZICE DEPORTOWANI NA WSCHÓD

MIEJSCE POBYTU NIEZNANE

TRUDNA SYTUACJA  eter    wiadomości

wielkimi literami       cisza



4.

Jeśli dorośli nie potrafią o tym mówić, czy można obarczać

tym dzieci?  ciało Leo Franka zlinczowane

trzydzieści lat temu   wisi nad nami  jak widmo

„Właśnie przed tym chcieli nas ochronić rodzice”

tutaj w Ameryce, ale w strasznej Europie

wszystko się mogło wydarzyć   prawda?

     „Jednak mamy już dwudziesty wiek”

czego dorośli nie mogą przekazać, tego dzieci się muszą dowiedzieć

jak nauczyć je czegoś, w co samemu nie można uwierzyć?

jak powiedzieć: kwiatuszku, rozkwitaj, gwiazdko moja, rozbłyśnij,

a przy tym: dla innych to, kim jesteśmy, to powód do nienawiści?



5.

Młoda dziewczyna wie, że jest młoda i powinna żyć

zabrano ją w zamkniętą podróż 

jej kieszenie są ograbione ze znaczeń

jej kostki oblepione mazią biegunki i wymiocin, 

pędzona nago przez dziedziniec,

młoda dziewczyna wspomina swoje dzieciństwo:

wszystko     podręczniki    zakazane powieści

szkolne piosenki           imiona zwierząt

ten jeden raz, kiedy krwawiła i  nigdy więcej potem

układanie włosów        jasne niesforne loki

podcięte i uładzone  ciągle niesforne   jasne żydowskie włosy,

które opadały na jej zielone żydowskie oczy

myślała, że jest ładna i że inni to zauważą,

że nie będzie znowu krwawić i że nie umrze

w komorze, ale na stole operacyjnym 

sławnego lekarza,

który grywa kwartety smyczkowe ze swoją załogą w laboratorium

 

6.

Dziewczyna wędruje z chłopcem przez las

romantyczny spacer  para jak z poematu

trzymacie się za rękę, lecz nie badacie się wzrokiem 

w poszukiwaniu oznak pożądania, obserwujecie las

w poszukiwaniu śladów tajnych baz, linii  

zbiegających się w punktach oporu, 

gdzie składuje się broń    niezbędne narzędzia 

omawia się strategie,   macie czternaście, piętnaście lat

szkolni koledzy z Wilna   uciekający z Wilna

najlepsze oceny miałaś z historii i geometrii, on

z chemii,   nie masz zamiaru umierać

myślisz, że tak dużo życia masz w sobie, przed sobą

nie przypuszczałaś, że las na obrzeżach Wilna

może schronić tak wielu, że będzie musiał,

marzyłaś o życiu w lesie jak z pieśni ludowej,

że leżysz na poszyciu zaścielonym sosnowymi igłami,

światło wije się wstęgą z nieba zakreskowanego igłami, 

ty i twój najbliższy przyjaciel   zaraz dołączycie do pozostałych

 

7.

Sześćdziesięcioletnia kobieta jedzie samochodem

po stromych zboczach wysoko na pustynię z poziomu morza

stulecie zsuwa się z jej ramion

okamgnienie w geologicznym czasie,

ale ciężar dla tych, którzy musieli go nosić

Wiedza wniknęła w jej tkankę łączną,

a jej chrząstkę rozpuściła w piasek.

Jeśli odnajdą jej szkielet, dopiero się okaże,

może to była wiedza, może groźne przesłuchanie

W nocy leży z otwartymi oczami, widzi

młodych ludzi którzy nie wędrują w księżycowej łunie

jak w wierszach ogląda te twarze

od trzydziestu lat pod wodą z wężów strażackich

w drodze do szkoły przechodzą przez grupy bojówek

wyciągani z autobusów nadal śpiewają

idą za rzędem trumien

a tutaj ściągnięte brwi pod upiętymi chustami

ciemne oczy przeczesują uzbrojone ulice

w poszukiwaniu końca upadku

 

8.

Kobieta uwikłana we wspomnienia

stoi obok domu, z którego został tylko kurz

jej syn pobity w więzieniu, wnuk

postrzelony w brzuch córka

organizuje obozy niewydane wiersze ciotki

fotografie dziadków ślubny welon,

który rozwiał się w dym w unicestwione powietrze

Przed kim się otworzy i opowie swoje losy

Kto jej do końca wysłucha

Kto w razie potrzeby będzie stać godzinami na wietrze,

który wznieca ubity kurz

w słońcu, które pali przez chustę na głowie

przy nieistniejącej już bramie naprzeciw opuncji

roztrzaskanej w pył

Kto jej przecież wysłucha do końca,

jeśli nie kobieta, której nie jest dane zapomnieć,

jak w drewnianej chochli zamarzały grudy kaszy,

a dawne wiatry oprószały lekkim śniegiem piece?



9.

Ulice opróżnione przy użyciu siły Karabiny na każdym rogu

otwarte usta i oczy Pamięć mówi:

Nie możesz żyć tylko mną

nie możesz żyć beze mnie

Jestem niczym, jeśli mam być tylko rolką filmu

kadrami z utraconego świata

które, utrwalone, nieme, ze smugami światła

przekazano kolejnym pokoleniom

do retuszu i wykadrowania. Nie nadaję się do obróbki.

Nie mogę trwać bez ruchu, jestem tutaj

w twoim lustrze przyciśnięta do twojego boku

uporczywe niestosowne gorzkie miganie

przez co nie można mnie zabić, chociaż zostałam zabita



10.

Pamięć mówi: Chcesz postąpić właściwie? Nie licz na mnie.

Jestem kanałem w Europie, na którym unoszą się zwłoki

Jestem masowym grobem, jestem życiem, które powraca

Jestem zastawionym stołem z miejscem dla Nieznajomego

Jestem skrajem pola pozostawionym dla ubogich bez ziemi

Jestem oskarżona o zabicie dziecka o picie krwi

Jestem dorosłym chłopcem sławiącym mężczyznę w osobie Boga

Jestem kobietą, która targuje się o cenę kurczaka

Jestem kobietą, która sprzedaje się za bilet na statek

Jestem rodziną rozproszoną między mgłą a nocą

Jestem imigrantem, krawcem, który mówi Płaszcz

to nie tylko kawałek materiału, poruszam się

swobodnie po naukach mistrzów-mistyków

Marzyłam o Syjonie, marzyłam o światowej rewolucji

Śniłam, że moje dzieci mogą wreszcie żyć tak jak inne

Prowadziłam dzieci innych przez szyki nienawiści

Jestem trupem wyłowionym z kanału w Berlinie

z rzeki w Missisipi Jestem kobietą, która stoi

z innymi ubranymi na czarno kobietami

na ulicach Hajfy, Tel Awiwu, Jerozolimy

ktoś napluł mi na rękaw, ktoś dzwoni do mnie w nocy

Jestem kobietą, która stoi w kolejce po maski gazowe

Stoję na drodze w Ramallah z odkrytą twarzą i słucham

Stoję tutaj w twoim wierszu zawiedziona

i unoszę moje przyciemnione lustro



1989–1990
Przeł. Ludmiła Makuchowska-Hilton




Zdjęcie: Neal Boenzi/New York Times Co./Getty Images