ISSN 2658-1086
Wydanie bieżące

15 grudnia 24 (456) / 2022

Magdalena Piotrowska-Grot,

TOŻ/SAMOŚĆ - ŚLĄSKIE 'PUNKTY ODZYSKU'

A A A
Tegoroczny numer monograficzny naszego dwutygodnika łączy niezwykle istotna kategoria – odzyskiwania. Omówienia książek oscylujących wokół tego niejednorodnego regionu lub doświadczeń z niego wyrastających oraz otwierające dział opowiadanie – wszystkie te literacko-czytelnicze doświadczenia zrzesza gest wyraźnego przeciwstawienia się utracie.

Ów akt odzyskiwania, ale także włączania doświadczeń i osób rugowanych, w puste plamy opowieści, towarzyszył wszystkim autorkom i autorom, z którymi spotkają się czytelnicy/czki grudniowego numeru.

Będzie więc sporo o języku, który niezaprzeczalnie jest niezwykle niszowy i zdaje się bezpowrotnie zanikać w jego żywej, aktywnie stosowanej odmianie. Choć wskrzeszany, odczarowywany w literaturze jako ten, który przez lata był niesłusznie stereotypizowany, dookreślany jako język gorszy nawet w ramach edukacji systemowej, nie przestaje stanowić głównie relikt przeszłości. Dziś więc, paradoksalnie, znika z ulic przenoszony do literatury, dodając jednak opowieściom o Śląsku autentyczności, ale także unaoczniając (dla niektórych zapewne boleśnie) nieodwracalną zmianę. Tym bardziej warto przyjrzeć się takim inicjatywom, jakie podejmuje między innymi Szymon Pławecki, autor profilu/bloga „Łąka – o historii, ludziach i miejscach”. Jego wpisy/opowiadania to nie tylko krótkie fabularne zarysy wybranych historii, to także zapis szukania i odzyskiwania śladów tego, co konstytuuje ludzką tożsamość, co buduje śląskość i jej niepowtarzalny charakter. Poszczególne fragmenty stają się również aktywnym działaniem na rzecz odzyskiwania utraconych historii jednostkowych.

Nieoceniony jest tutaj oczywiście także wkład autorek i autorów książek (około)reportażowych, z których wybraliśmy do omówienia dwie. Ze śląskojęzyczną wersją, nagrodzonego „Nike”, „Kajś” Zbigniewa Rokity zmierzył się Marek Mikołajec, zaś niezwykłą opowieść Anny Malinowskiej o podskórnej tkance niejednorodnych Katowic przybliży czytelnikom i czytelniczkom Noel Jeżyk.

Numer wieńczy poetycka podróż w rejony nieznane i niedostępne. Kolejny tom Krzysztofa Siwczyka to historia o braku zupełnie innym, a tak dobrze współbrzmiącym z uzupełnieniami proponowanymi w powyższych tekstach. „Krematoria III” to bowiem książka stanowiąca zapis trudnego procesu pożegnania i odzyskiwania siebie w zderzeniu ze śmiercią, żałobą, poszukiwaniem na nowo punktów życiowego zaczepienia.

Przed naszymi czytelniczkami i czytelnikami stoi więc niemałe wyzwanie – zmierzenia się z tym, co drzemie wewnątrz, co zakryte i niejednokrotnie niewygodne lub nieosiągalne. Patronuje zaś tej lekturowej aktywności miejsce wciąż odkrywane, przebudowywane, region palimpsestowy – czytany i nadpisywany.

 

Zdjęcie: pixabay