Nie ulega wątpliwości, że media społecznościowe stanowią trudną do analizy materię, zaś przyspieszenie technologiczne i związana z nim efemeryczność treści wcale nie ułatwiają odpowiedzi na postawione pytania badawcze („Dynamiczne zmiany serwisów połączone z wprowadzaniem nowych funkcjonalności, objęte tajemnicą zasady działania algorytmów, komercyjne powiązania platform i nieprzewidywalne działania użytkowników rodzą nie tylko pytania o dobór właściwych narzędzi badawczych, ale również liczne dylematy etyczne” [s. 9]). Na pomoc przychodzi publikacja Aleksandry Powierskiej. I co tu dużo mówić: takiej książki definitywnie brakowało na polskim rynku wydawniczym!

Nie jest to podręcznik, „Święty Graal” badania social mediów – to monografia trafnie wskazująca kierunki refleksji (choć, co oczywiste przy tej rozległości tematu – nie wszystkie), możliwości analizy i doboru metod badawczych. Publikacja składa się z siedmiu dobrze zaplanowanych rozdziałów. Czytelnikowi niezaznajomionemu z tematyką z całą pewnością przyda się linearna lektura książki, zaś analitycy mediów społecznościowych prawdopodobnie skorzystają z tekstu jak z „przybornika na narzędzia”.

Rzućmy okiem na zawartość. Pierwszy rozdział („Media społecznościowe jako teren badawczy”), jak w każdej dobrze przygotowanej pracy naukowej, „wylewa fundamenty” i „rysuje” tło dla krajobrazu badawczego. Autorka pisze o kluczowych elementach – danych i kontekście. Kolejna część („Wędrowanie, scrollowanie, ekranomika. Nowe perspektywy w badaniach mediów społecznościowych”) koncentruje się na walkthrough method („w praktyce […] oznacza skrupulatne dokumentowanie przez badacza każdej czynności od momentu rejestracji aplikacji na swoim urządzeniu poprzez jej użytkowanie aż po zamknięcie konta/likwidację profilu, przy czym kluczowym faktorem w tym procesie jest włączenie perspektywy studiów kulturowych i nacisk na rejestrację wszystkich »dyskursywnych i symbolicznych reprezentacji«” [s. 42]), m.in. w kontekście replikowania doświadczeń użytkowników. Tu też Powierska pisze o wykraczaniu poza wspomnianą metodę, o łączeniu podejść badawczych.

Trzeci rozdział poświęcony został „Wyzwaniom netnografii w obliczu rozwoju algorytmizacji i sztucznej inteligencji” (która stała się niezwykle zróżnicowana, przez co zaczęła podlegać równie zdywersyfikowanym metodologiom), czwarty natomiast „Analizie zawartości profili społecznościowych” (tu autorka pisze o dylematach związanych z doborem próby czy analizą zawartości jako takiej). „Czy mnie słychać?” pochyla się nad wywiadami prowadzonymi poprzez komunikatory społecznościowe (zarówno tekstowe, jak i wideo). Powierska wskazuje na plusy i minusy tej metody badawczej, podkreśla również wartość GoogleDocs dla wywiadów synchronicznych i asynchronicznych. Szósta część („Odpowiedz na stories”) bierze pod lupę badania ankietowe w social mediach (znów prezentując wady i zalety tego rozwiązania). Ostatni rozdział („Metodologia mieszana w badaniach fenomenów cyberkultury w erze platformizacji mediów społecznościowych”) poszerza pole o kolejne metodyki badawcze i otwiera horyzont – zmienność nie daje badaczom wytchnienia! Ale kto powiedział, że z social mediami będzie łatwo…

Skromne 183 strony? Pozory! Książka ma swój ciężar i niesie wartość dla każdego badacza mediów społecznościowych. Publikację Aleksandry Powierskiej absolutnie warto dołączyć do swojej medioznawczej biblioteczki.

PS Czy wspominałam o ciekawie dobranej, inspirującej bibliografii?

Aleksandra Powierska: „W sieci mediów społecznościowych. Teorie i metody badań”. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków 2024.