Z jednej strony tematyka zdrowia psychicznego jest społecznie coraz bardziej żywotna i akceptowalna. Z drugiej – liczne obserwacje kliniczne i badania naukowe pokazują, iż kobiety inaczej niż mężczyźni do tej problematyki podchodzą. Częściej i chętniej korzystają z diagnozy i pomocy psychologicznej, co może tworzyć nieuprawnione wrażenie, iż częściej także przeżywają trudności psychiczne. Męskie: depresja, zaburzenia odżywiania, autodestrukcja bywają odmienne od schematów, które funkcjonują w powszechnej narracji na temat tych trudności. Mamy już dziś świadomość, że uzależnienia mogą być u mężczyzn często maską depresji, że autodestrukcja mężczyzn pojawia się często w wieku podeszłym, że praca nad muskulaturą może skrywać zaburzenia obrazu ciała… O tym, co już wiemy, a czego jeszcze potrzebujemy, by dbać o zdrowie psychiczne mężczyzn, traktuje praca pod redakcją Katarzyny Kucharskiej, zatytułowana „Zdrowie psychiczne mężczyzny. Pułapki autodestrukcji”, opublikowana przez Wydawnictwo Naukowe PWN.

Praca jest zbiorem tekstów poświęconych ważniejszym wyzwaniom zdrowia psychicznego mężczyzn. Teksty te zostały stworzone przez interdyscyplinarny zespół autorów i wzbogacone studiami przypadków. Co istotne, są oparte na współczesnych definicjach trudności i zaburzeń, dlatego czytelnik może obserwować również ewolucję diagnostyki w psychiatrii i psychoterapii. Każdy rozdział zawiera nie tylko diagnozę trudności, ale także wskazuje, jakimi metodami można sobie z nimi radzić. To oczywiście nie poradnik dla samodzielnego użytku, ale pewnego typu kompas, który wskaże, jakiej realnej pomocy szukać i czego – w kwestii skuteczności – można się po niej spodziewać.

Pracę otwierają rozdziały o stresie mężczyzn i jego przyczynach, zaburzeniach osobowości z zakresu wiązki B, czyli trudnościach narcystycznych, histrionicznych i borderline, oraz o poziomach organizacji osobowości. Autorzy pokazują, jak trudności ze stresem, obrazem siebie, regulacją wewnętrzną mogą przejawiać się u mężczyzn. Materiał ten wydaje się szczególnie przydatny dla psychologów i psychoterapeutów, którzy pracują z mężczyznami. Następnie autorzy podejmują temat zachowań suicydalnych i traumy u mężczyzn. W tych fragmentach książka dotyka meritum zaplanowanego przez zespół redakcyjny. Jest nim autodestrukcja, która najsilniej wyraża się w tendencjach i zamachach samobójczych. Autorzy w dalszych rozdziałach analizują inne postaci autodestrukcyjności mężczyzn jako wyrazu nieradzenia sobie z trudnościami. Weryfikują ścieżki wiodące do autodestrukcyjnego jedzenia, zarówno objadania się, jak i głodzenia lub przeczyszczania. Pokazują kolejno, jak autodestrukcja może przejawiać się w niewłaściwych nawykach żywieniowych, ale i nieumiarkowanej lub źle zarządzanej aktywności sportowej. Jeden z rozdziałów podejmuje zagadnienie aktywności seksualnej i związanych z nią obaw, które motywują do stosowania niebezpiecznych metod wpływania na funkcje seksualne. Autorzy podejmują także temat uzależnień behawioralnych od internetu, od pornografii i od substancji psychoaktywnych. Badają też związki trudności funkcjonowania psychicznego z jakością funkcjonowania w rolach rodzicielskich i małżeńskich.

Lektura książki pokazuje skalę wyzwań, przed jakimi stają współcześni mężczyźni, i skalę zagrożeń, z którymi wiążą się stosowane przez nich metody radzenia sobie. Pytania, z którymi pozostaje czytelnik po lekturze tej pracy, to przed wszystkim zagadnienie motywacji mężczyzn do pracy nad różnymi wymiarami swojej autodestrukcyjności. W licznych schematach pomocy, zawartych w rozdziałach pracy zbiorowej, pierwszym punktem jest bowiem wzbudzanie motywacji do leczenia. Ta motywacja z kolei zdaje się kluczową trudnością wśród mężczyzn. „Pierwszy krok” jest korzystny, gdy ma wewnętrzne umiejscowienie, tj. gdy stanowi odpowiedzialną decyzję osoby, która pomocy szuka. Wydaje się, iż czynników sprzyjających budowaniu takiej odpowiedzialności u mężczyzn potrzebujemy. Bardzo często „męski” pierwszy krok jest tak naprawdę ukrytą zachętą („przymusem”?) ich partnerek. O tym jednak, jak wzbudzać motywację mężczyzn do dbania o siebie, powinna powstać osobna monografia.

„Zdrowie psychiczne mężczyzny. Pułapki autodestrukcji”. Red. Katarzyna Kucharska. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2025.