Psychoterapia najczęściej wywołuje skojarzenie z pracą nad poprawą indywidualnego sposobu radzenia sobie z wyzwaniami rzeczywistości u pacjenta lub klienta. Coraz częściej jesteśmy już jednak świadomi tego, że w gabinecie terapeutycznym może pojawiać się rodzina, rodzina rozszerzona lub para. Praca z każdym odbiorcą interwencji terapeutycznych jest odmienna, wymaga wyrobienia u psychoterapeutów i pacjentów odpowiedniej perspektywy oraz rozumienia procesu. Hanna Pinkowska-Zielińska i Bartosz Zalewski przekazują w ręce czytelników i czytelniczek trzeci już tom z cyklu podejmującego zagadnienia terapii pary. Po diagnozie („Diagnoza par w różnych podejściach” oraz „Specyficzne zjawiska z diagnostyce par”) przyszedł czas na terapię.

Praca pod redakcją Pinkowskiej-Zielińskiej i Zalewskiego zawiera nie tylko bogactwo szczegółowych problemów, które napotkać może terapeuta pary, ale i wielość perspektyw rozumienia, które można zastosować do konceptualizowania procesu zdrowienia pary. Znajdziemy tu zarówno inspiracje psychodynamiczne, takie jak zagadnienie stanu umysłu pary, koncentracja na analizie mechanizmów obronnych i roli poziomu organizacji osobowości, jak i psychoseksuologiczne, łączące techniki behawioralne z pogłębionym rozumieniem funkcji zachowań seksualnych dla więzi pary. Odnajdujemy w pozycji „Terapia par. Od rezygnacji do nadziei” problemy szczegółowe, np. terapię z partnerami o rysach narcystycznych i z osobowością o organizacji borderline, rolę pracy z traumą dla terapii pary czy wyzwania terapii pary, w której jedna z osób zmaga się z uzależnieniem. Znajdziemy tutaj także zagadnienia ogólne, które poruszają kwestie tzw. tańca pary, czyli odkrywania i korygowania mechanizmów wzajemnych projekcji i koluzji. Cenny jest materiał dotyczący różnicowania traum i reakcji na stres traumatyczny. Autorzy odróżniają traumą szokową, w której wydarzenie traumatyzujące jest nagłe i intensywne, od innych typów traum, które mają charakter chroniczny i powodują powolna erozję funkcjonowania psychicznego. Te ostatnie bywają niezauważane; powierzchownie bowiem „nic wielkiego” się nie wydarzyło.

W licznych rozdziałach „Terapii par” pojawiają się opisy zastosowania proponowanego rozumienia w procesie terapeutycznym konkretnych par, głównie, chociaż nie tylko, heteroseksualnych. Znajdziemy tutaj zarówno osadzone w literaturze światowej, jak i autorskie propozycje technik pracy, wśród których szczególnie interesujące wydają się te oparte na zabawie. Autorzy poszczególnych rozdziałów pokazują również, jak stosować osiągnięcia niektórych nurtów terapii w praktyce pracy z parami, np. EMDR przeznaczone do terapii traum.

W tomie znajdziemy rozdziały, które poszerzają refleksyjność i świadomość terapeutów. Jednym z nich jest ten poświęcony stanowi umysłu terapeuty, poruszający między innymi zagadnienia dotyczące kształcenia się w umiejętnościach terapeutycznych, z akcentem na rolę relacji uczeń–mistrz. Pracę wieńczy fragment dotyczący kończenia terapii oraz błędów w terapii par. Może on stanowić swoisty rachunek sumienia dla praktyków pracy z parami, który pozwoli na weryfikację i poprawę działania w gabinecie przez większą świadomość oddziaływania specjalisty na parę.

Lekturę „Terapii par” można polecić zwłaszcza osobom, które w profesjonalny sposób zajmują się pomocą psychologiczną parom i rodzinom. Choć, jak wskazują sami autorzy, nie jest to podręcznik terapii par, to praca pod redakcją Pinkowskiej-Zielińskiej i Zalewskiego stanowi zaproszenie do refleksyjnej i pogłębionej uważności w praktyce terapeutycznej. Warto zatem do tego tomu i jego poszczególnych rozdziałów wracać, by znajdować nowe inspiracje nawet przy długich procesach terapeutycznych. Nie jest to lektura poradnikowa dla pacjentów: wymaga ona bowiem pewnego przygotowania merytorycznego, obejmującego – z natury niemożliwe do omówienia w takim formacie – wprowadzenie do rozumienia pary w określonych podejściach terapeutycznych. Jest to jednak lektura istotna dla osób w trakcie edukacji do zawodów pomocowych.

„Terapia par. Od rezygnacji do nadziei”. Red. Hanna Pinkowska-Zielińska, Bartosz Zalewski. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2025.