Choć czytasz dziś artykuł mojego autorstwa (który w założeniach dobrych praktyk dziennikarskich powinien być neutralny), nie wiesz, że większą część swoich lat 20-tych spędziłam nad tematem ubezpieczeń. Wyniki moich badań dowodzą, że specyfika zawodowa, z jaką mierzą się twórcy muzyczni, jest narażona na trzy główne zagrożenia, które licują bezpośrednio z fundamentalnymi prawami zapisanymi w Konstytucji. Ekonomia, wizerunek oraz prawa autorskie – to dobra, których songwriterzy muszą strzec niczym oko chroniące źrenicę. Użycie anglicyzmu songwriter pragnę usprawiedliwić tym, że w polskim prawodawstwie nadal brak jest adekwatnego określenia, które w pełni oddałoby charakter tej profesji. I chociaż żadna branża nie zasługuje na umniejszanie, to jednak właśnie praca piśmiennych pieśniarzy – a konkretniej, zagrożenia związane z tym zawodem – skłoniły mnie do głębszej refleksji nad rzeczywistym stanem prawno-ubezpieczeniowym oraz miejscem tego zawodu w systemie fonograficznym.

Cisi bohaterowie stojący za sukcesem gwiazd

Przemysł kreatywny, w którym kariery gwiazd są często utożsamiane z ich publicznymi wizerunkami i muzycznym dorobkiem, zaledwie powierzchownie ukazuje rzeczywistych twórców, którzy stoją za sukcesami komercyjnych ulubieńców. Rola songwriterów – „pisarzy piosenek” – pozostaje w cieniu, mimo iż to oni są niejednokrotnie odpowiedzialni za kształtowanie muzycznej tożsamości największych nazwisk. Przedstawione zestawienie stanowi ilustrację tego zjawiska, wskazując na współczesnych mistrzów sztuki pisania przebojów:

Sarah Hudson – obecnie współpracująca z Prescription Songs/AAM – jest jedną z najważniejszych zawodniczek na songwriterskim poletku. Do jej osiągnięć należy współautorstwo hitu „Dark Horse” Katy Perry, stworzonego we współpracy z Dr. Lukiem i Cirkutem. Utwór ten, będący trzecim singlem z albumu „Prism”, stał się komercyjnym gigantem, osiągając pierwsze miejsce na liście „Billboard Hot 100” i utrzymując się na nim przez cztery tygodnie. Do tej pory sprzedał się w 7,9 milionach egzemplarzy, co czyni go jednym z najlepiej sprzedających się singli cyfrowych wszech czasów. Sarah Hudson jest również współautorką hitu „Black Widow” Iggy Azalea i Rity Ory, który niedawno uzyskał status podwójnej platyny, osiągając trzecią pozycję na liście „Billboard Hot 100”. W jej dorobku znajdują się także utwory takie jak „Pearls” Jessie Ware, „Swish Swish” Katy Perry, „Banshee” Santigold oraz jeden z hymnów pandemicznej ery – „Levitating”, który niedawno został okrzyknięty dziewiątym najlepszym utworem XXI wieku. Obecnie radiową rotację podbijają kawałki napisane dla Damiano Davida „Next Summer” i „Born with the Broken Heart” oraz taneczne gremium utworów pochodzących z nowej płyty Kylie Minogue.

https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1EFSYyWHOakVtG

Caroline Furøyen (znana również jako Caroline Ailin) to norweska autorka tekstów i wokalistka, obecnie mieszkająca w Londynie. Współautorka przeboju „New Rules” Duy Lipy, który dotarł do pierwszego miejsca na brytyjskiej liście singli oraz stał się jednym z najpopularniejszych utworów w Stanach Zjednoczonych. W 2019 roku Ailin, razem z Ianem Kirkpatrickiem i Emily Warren, współtworzyła hit „Don’t Start Now”, który przyniósł im nominacje do prestiżowych nagród Grammy w kategoriach „Record of the Year” oraz „Song of the Year”. Jej współprace obejmują także takie nazwiska jak Zedd, Katy Perry, Clean Bandit, Ellie Goulding, Ella Mai, Louis the Child, MØ oraz wielu innych. Pulę kapitalnych numerów w repertuarze Ailin dopełnia „Sunset” napisane przez nią dla Caroline Polachek oraz „Stateside” PinkPantheress.

https://open.spotify.com/playlist/3zNOAp693r5FkzWxjFOp3F

Max Martin – czyli Karl Martin Sandberg – to szwedzki producent muzyczny i autor tekstów. Zyskał międzynarodową sławę na przełomie lat 90. i 2000. Jego nazwisko pojawiło się przy produkcji wielu ikon popu, takich jak Britney Spears czy Celine Dion. Martin napisał lub współtworzył aż 28 utworów, które znalazły się na pierwszym miejscu listy „Billboard Hot 100” - co stanowi rekord w historii tego notowania. Do jego największych sukcesów należy „Blinding Lights” The Weeknd, uznawany za najlepszy utwór wszech czasów według tego samego zestawienia. Martin pozostaje rekordzistą, jeśli chodzi o liczbę nagród ASCAP Songwriter of the Year, których otrzymał aż 11. Ponadto, zdobył pięć nagród Grammy, w tym za Producenta Roku, oraz nominacje do Oscara i Złotych Globów. Jego ostatni projekt obejmował stworzenie piosenek na najnowszy album Taylor Swift „Life of a Showgirl”. Oprócz tego Max Martin może pochwalić się współpracą z takimi gwiazdami, jak Lizzo, Lady Gaga, Adele czy Ariana Grande.

https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1EFCXQeQGoO7Oj

Amy Rose Allen to amerykańska autorka tekstów, producentka muzyczna i wokalistka, współpracująca z takimi artystami jak Sabrina Carpenter, Harry Styles, Justin Bieber, Selena Gomez, Tate McRae, Halsey, Rosé i Shawn Mendes. W 2023 roku otrzymała nominację do nagrody Songwriter of the Year podczas 65. ceremonii wręczenia nagród Grammy, a w tym samym roku zdobyła nagrodę Album of the Year za swoją pracę przy albumie „Harry's House” Harry'ego Stylesa. Z kolei rok 2025 przyniósł jej nagrody w kategorii Songwriter of the Year i Non-Classical za utwory „Espresso” i „Please Please Please” w wykonaniu Sabriny Carpenter. Panie ponownie połączyły siły zimą tego roku, czego owocem jest ostatnie wydanie wokalistki noszące miano „Man's Best Friend”, na który to album Amy napisała aż 12 piosenek.

https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1EFAW2Wx2Q7Fjt

Brak ochrony budzi spory

Brak specjalistycznego ubezpieczenia może nierzadko prowadzić do długotrwałych procesów sądowych. W Polsce jednym z głośniejszych przykładów była batalia dotycząca piosenki „Biały Miś”: po siedmiu latach procesu autorzy tekstu, Janusz Kreft i Jan Tarka, otrzymali połowę praw majątkowych do utworu i zaczęli pobierać tantiemy, które wcześniej trafiały do innych osób. To doskonały przykład na to, jak złożone i czasochłonne mogą być sprawy związane z prawami autorskimi.

Podobne problemy występują także na arenie międzynarodowej, jak w przypadku piosenki „Let’s Get It On” Marvina Gaye’a, co do której Ed Sheeran wygrał proces o plagiat w 2023 roku, a która miała być pierwowzorem utworu „Thinking Out Loud” napisanego przez Brytyjczyka. Natomiast w sprawie „Stay With Me” Sama Smitha zawarto ugodę uznającą ostatecznie autorstwo Toma Petty’ego i Jeffa Lynne’a. Sarah Hudson wielokrotnie podkreślała, że procesy związane z współtworzonymi przez nią utworami „Levitating” i „Dark Horse” stanowiły ogromne obciążenie – zarówno na płaszczyźnie psychicznej, jak i finansowej. Jak sama wskazała w swoich mediach społecznościowych, sprawa dotycząca utworu Katy Perry ciągnęła się przez osiem lat, a w tym czasie Hudson rozważała sprzedaż swojego domu, gdyż wówczas nie dysponowała adekwatnym ubezpieczeniem (które, jak zaznacza, i tak nie mogłoby pokryć wszystkich kosztów związanych z zatrudnianiem prawników). Z kolei rozwiązanie sprawy utworu „Levitating” zajęło aż trzy lata. Artystka przeszła przez liczne trudności i sytuacje, które nie przystoją osobie zajmującej się twórczością artystyczną, co miało negatywny wpływ na jej sytuację materialną i doprowadziło do kryzysu zdrowia psychicznego. Hudson podkreśliła, że choć zdaje sobie sprawę, iż tworzenie dwóch największych hitów XXI wieku wiąże się z międzynarodowym blichtrem i wystawia jej osobę na nieuniknioną krytykę, to uważa za absolutnie niedorzeczne, by osoba odpowiedzialna za tak fenomenalne osiągnięcia mogła stanąć na granicy bezdomności. W konkluzji swojej wypowiedzi artystka zaapelowała do innych twórców, by zadbali o odpowiednie zabezpieczenie, które mogłoby pomóc złagodzić presję i stres, związane z podobnymi sytuacjami.

Praca songwriterów na niwie polskich ubezpieczeń

W Polsce nadal brakuje polis dla songwriterów, które oferowałyby kompleksową ochronę ich tantiem oraz praw autorskich poza standardową opcją kierowaną do zwykłych przedsiębiorców. Niedostosowanie zabezpieczenia do potrzeb konkretnej branży tworzy zjawisko, nazywane niedoubezpieczeniem, gdzie ochronie poddane zostają jedynie wybiórcze (podstawowe) składniki działalności.

Polska firma Warta zaleca, by twórcy wszelkiego sortu dzieł – w tym piosenek – posługiwali się ubezpieczeniem OC zawodowym, które obejmuje roszczenia wynikające z błędów twórczych. Jednak takie zabezpieczenie nie pokrywa szkód związanych ze stratą wizerunku ani utraconymi korzyściami, które mogą wyniknąć z nierównego podziału tantiem między artystą, wytwórnią i innymi podmiotami. Należy zauważyć, że przy obecnym stanie prawnym nie uwzględnia się kompleksowej ochrony zysków artystów, którzy są marginalizowani w procesach dystrybucji dochodów, a każde odstępstwo od umiarkowanego poziomu strat jest równoznaczne z odmową przyznania ochrony.

W porównaniu, w Wielkiej Brytanii i USA istnieją wyspecjalizowane polisy ubezpieczeniowe, które obejmują ryzyko naruszenia praw autorskich oraz ochronę na poczet kosztów ponoszonych w procesach sądowych. W Wielkiej Brytanii brokerzy oferują ubezpieczenia typu „Professional & Songwriters Indemnity”, które zapewniają ochronę twórcom piosenek w tych dwóch przypadkach, biorąc pod uwagę również ryzyko utraconych korzyści wynikających z otrzymania pozwu. Podobne rozwiązania udostępnia rynek amerykański, gdzie oferowane są ubezpieczenia zwane „copyright infringement insurance”.

Wnioski

Czy polskie towarzystwa ubezpieczeniowe wyjdą kiedyś z inicjatywą ochrony dla tej konkretnej grupy przedsiębiorców? Szanse na to pozostają mizerne, biorąc pod uwagę, jak wielkie ryzyko ubezpieczeniowych ciąży na osobach trudniących się pisaniem piosenek. Nawet jeśli do tego dojdzie, oferty te będą obarczone niezliczoną liczbą wyłączeń, czyli okoliczności, dla których ochrona nie zadziała. Mimo wszystko jest to temat wart zgłębiania, a już na pewno warto czerpać z rynków z dłuższą historią ubezpieczeniową, które wypraktykowały system zabezpieczeń artystów, z wszystkimi jego konsekwencjami, uwzględniając zarazem większość ryzyk, jakie pociąga za sobą bycie osobą kreatywną i świadczenie usług innym podmiotom.

Literatura:

Billboard. Greatest of All Time Hot 100 Songs. Billboard. https://www.billboard.com/charts/genre/greatest-of-all-time/.

Instagram. „Post by Sarah Hudson”. Instagram, 5 maja 2025. https://www.instagram.com/p/DJKC6tmJ99v/?img_index=1.

„Katy Perry Wins »Dark Horse«Copyright Appeal”. The Guardian, 11 marca 2022. https://www.theguardian.com/music/2022/mar/11/katy-perry-wins-dark-horse-copyright-appeal.

Warta. Ubezpieczenie OC zawodowe. Warta. https://www.warta.pl/dla-firmy/ubezpieczenie-oc-zawodowa/.

Media Insurance. Professional & Songwriters Indemnity. Media Insurance. https://www.mediainsurance.com/music-insurance/professional-songwriters-indemnity/.