Mark Van Oppen (Marvano) to jeden z najbardziej uzdolnionych frankofońskich twórców komiksowych. Belgijski artysta ma na swoim koncie interesujące opowieści graficzne, które weszły do kanonu komiksu europejskiego: wystarczy przywołać cykl SF „Wieczna wojna” (opowiadający o konfrontacji rasy ludzkiej z obcą cywilizacją) i jego udaną kontynuację „Wieczna wolność” (oba ze scenariuszem pisarza Joe Haldemana), a także samodzielne projekty Belga, koncentrujące się na piekle II wojny światowej – „Berlin” oraz „Grand Prix”, którego swoistą kontynuacją jest „Brygada Żydowska”.

Recenzowany utwór to doskonały przykład reportażu graficznego, połączonego z dramatem obyczajowym, jak i opowieścią wojenną w pełnym tego słowa znaczeniu. Autor nawiązuje do wydarzeń historycznych, koncentrując się na okolicznościach, w jakich doszło do powołania przez rząd brytyjski oddziałów złożonych z żydowskich najemników, zajmujących się walką z okupantem i ratowaniem współbraci uciekających z obozów koncentracyjnych. Żołnierze znajdujący się w tych oddziałach wypełniali tajne misje na terenie całej Europy, likwidując nazistów ukrywających się wśród wyzwoleńców. Ostatecznie przyszło im walczyć z Arabami o niepodległość Palestyny w przededniu powstania (w roku 1948) państwa Izrael.

„Brygada Żydowska” składa się z trzech rozdziałów ukazujących kolejne misje dwójki członków tytułowej jednostki. Otwierający album „Egzekutor” rozgrywa się w 1945 roku na polskiej ziemi. Protagoniści serii tropią hitlerowskich zbrodniarzy. Jesteśmy świadkami odnalezienia przez nich wysoko postawionego dowódcy nazistowskiego, odpowiedzialnego za setki mordów w obozach koncentracyjnych. Okazuje się, że ten diabeł w ludzkiej skórze odgrywa rolę dobrodusznego i świętobliwego księdza w małej wiosce. Rozprawiając się z wrogiem, żołnierze pomagają nastoletniej Safai odnaleźć nowy cel w życiu. Dziewczyna postanawia opuścić siostry zakonne, które przez ostatnie laty chroniły ją przed wrogiem, i towarzyszyć parze śmiałków w kolejnych zadaniach. W tej historii autor kapitalnie przedstawił motywację głównych bohaterów, determinację Safai oraz okrucieństwo niemieckich żołnierzy.

Kolejne opowieści zebrane w rzeczonym woluminie prezentują się równie wyśmienicie. W „TTG” autor „Wiecznej wojny” przenosi protagonistów do Salzburga, a ich następną misją jest rozbicie groźnej siatki przemytników, trudniących się przerzutem nazistowskich dowódców do Ameryki Południowej. Bohaterowie pomagają również społeczności żydowskiej w opuszczeniu Grazu. W tym rozdziale dochodzi do straszliwej tragedii, która odbije się na życiu dobrotliwego Tolivera. Ostatni rozdział perypetii Brygady Żydowskiej („Hatikwa”) rozgrywa się na palestyńskiej ziemi i opowiada o wspólnych działaniach Tolivera i Safai. Dziewczyna od dłuższego czasu przebywa w tym niebezpiecznym miejscu i toczy zażartą walkę z arabską armią. Cieszy kolejne spotkanie tej dzielnej dwójki i kwitnące między nimi uczucie.

Prosta, klasyczna kreska Marvano dobrze oddaje ducha ponurej opowieści o terrorze, śmierci, nieuzasadnionym odrzuceniu, nietolerancji i swoistej pogardzie dla innych narodowości. Realistycznie ukazana sceneria wydarzeń (Polska, Niemcy, Izrael), zgodne z prezentowaną epoką mundury, pojazdy i broń, a także doskonale dobrana kolorystyka autorstwa Bérengère Marquebreucq to kolejne atuty tego wydawnictwa. Najlepsze wrażenie sprawiają natomiast utrzymane w szarobiałej tonacji wspomnienia z wojny oraz plansze prezentujące horror obozów koncentracyjnych.

Recenzowany album to prawdziwa uczta dla miłośników historii ściśle osadzonych w ponurych latach czterdziestych poprzedniego stulecia. Jedynym mankamentem „Brygady Żydowskiej” jest spora liczba błędów merytorycznych (pomyłki w nazewnictwie niemieckich jednostek, dokładnych miejsc toczonych walk – zamiast zachodniego brzegu Senio autor wspomina o północnym), których podczas tworzenia opowieści dopuścił się Marvano. Nie zmienia to jednak ostatecznej, wysokiej oceny owej pozycji, która powinna zająć godne miejsce na półce każdego szanującego się wielbiciela komiksów.

Marvano: „Brygada Żydowska” („La brigade juive: Vigilante/TTG/Hatikvah”). Tłumaczenie: Maria Mosiewicz. Wydawnictwo Egmont Polska. Warszawa 2018.