ISSN 2658-1086
Wydanie bieżące

1 października 19 (427) / 2021

Przemysław Pieniążek,

KREW Z KRWI, KOŚĆ Z KOŚCI (CRIMINAL. OKRUTNE LATO)

A A A
Uhonorowany nagrodami Eisnera oraz statuetkami Harveya cykl „Criminal” to opus magnum we wspólnym dorobku amerykańskiego scenarzysty Eda Brubakera i brytyjskiego rysownika Seana Phillipsa – nad wyraz kreatywnego duetu, mającego na koncie takie komiksowe szlagiery jak „Zaćmienie”, „Fatale”, „Incognito”, „Śpioch” czy „Zabij albo zgiń”.

Wydawany w Polsce dzięki oficynie Mucha Comics „Criminal” to pulpowo-noirowy majstersztyk, w ramach którego autorzy zabierają nas w emocjonującą podróż szlakiem klasycznych motywów i sprawdzonych schematów, jednak nasyconych imponującą dawką autentyczności oraz posiadających wyjątkowo ostry pazur. Wprowadzając na scenę wszelkiej maści gangsterów, przestępców, morderców i egzystencjalnych straceńców, Brubaker zadbał o to, by nie były to postacie jednowymiarowe: pierwszo- i drugoplanowi bohaterowie są jednostkami skonfliktowanymi (tak ze światem, jak i wewnętrznie), naznaczonymi fizycznymi i psychicznymi ranami przeszłości (które nader często wcale nie chcą się goić), mającymi swoje plany i marzenia bądź walczącymi o byt i przetrwanie wszelkimi możliwymi sposobami.

Pośród bogatej galerii dramatis personae na pierwszy plan wysuwa się charyzmatyczny, okrutny Teegar „Teeg” Lawless, cierpiący na zespół stresu pourazowego weteran wojny wietnamskiej, bezlitosny morderca i mistrz zorganizowanych napadów, prywatnie ojciec dwóch synów: Tracy’ego oraz Ricky’ego. O ile perypetie pierwszego z wymienionych zostały dobrze udokumentowane w recenzowanym cyklu, o tyle losy młodszego z braci Lawlessów prezentowano raczej z drugiej ręki, aczkolwiek niewątpliwe stanowiły one koło zamachowe dla rozwoju wielu kluczowych dla serii wątków.

Teraz za sprawą „Okrutnego lata” (którego akcja rozgrywa się w roku 1988) mamy szansę lepiej poznać dzieje szesnastoletniego wówczas Ricky’ego, w nielegalny – mówiąc eufemistycznie – sposób zdobywającego pieniądze na kaucję dla swojego ojca. Oczywiście nastolatek nie ma co liczyć na wdzięczność ze strony ciężkorękiego rodzica, który teraz dwoi się i troi, by wyciągnąć juniora z kłopotów. Lawlessowie wychodzili już w jednym kawałku z niejednej kabały, jednak ta daje początek niespodziewanym komplikacjom: otóż Teeg zakochuje się w poznanej w nocnym lokalu tajemniczej Jane, która nie pozostaje obojętna na nieporadne awanse protagonisty.

Ku rozgoryczeniu Ricky’ego owa femme fatale (wobec której chłopak żywi dość ambiwalentne uczucia) zaczyna wpływać na ich codzienne życie. Jednocześnie Jane i Teegar przygotowują się do skoku mającego zapewnić im spokojny i dostatni żywot. Tyle tylko, że w tym równaniu nie ma miejsca na Ricky’ego. A na domiar złego tropem bohaterki podąża Dan Farraday, mocno zaburzony prywatny detektyw.

Opierające się na trzecioosobowym trybie narracji oraz soczystych dialogach „Okrutne lato” to trzymająca w napięciu, posiadająca nienagannie budowaną dramaturgię opowieść o stracie, desperacji i gniewie, ale także absorbująca od pierwszej do ostatniej strony historia ludzi, którzy konsekwentnie (choć nie zawsze z własnej woli) podążają drogą ku ostatecznemu zatraceniu. W recenzowanym woluminie, obok nowych postaci, nie mogło zabraknąć także występu starych znajomych, w gronie których nad wyraz istotną rolę odegra młody Leo Patterson (czyli przyszły protagonista „Tchórza” – historii przedstawionej w pierwszym tomie zbiorczym „Criminala”).

Ideę gościnnych występów Brubaker ciekawie wyjaśnił w posłowiu do „Okrutnego lata”: „To nasza specjalność – ukazywanie członków bogatej obsady w najróżniejszych niefortunnych sytuacjach, kiedy nie wiemy, czy drugoplanowy bohater nie stanie się kiedyś gwiazdą własnego tomu. Lubię o tym myśleć jak o gobelinie i jednym z tematów, jakie raz po raz wypływały w owych tomach, jest idea przemocy jako fali, która rozlewa się coraz dalej i dalej przez czas i pokolenia (…). Przypuszczam, że to jedna z moich obsesji: rodzinne przekleństwa przekazywane z pokolenia na pokolenie… przemoc, uzależnienia i prześladowania. Kiedy więc zacząłem myśleć w ten sposób o Rickym Lawlessie, jego życie stało się falą, która pochłonęła falę ojca, i w końcu zacząłem rozumieć strukturę całej historii. O tym właśnie miała traktować – o zderzeniu różnych fal. Każdy zmierzał własną drogą, lecz wszyscy zdążali w to samo miejsce”.

Od siebie dodam, że owo „zderzenie różnych fal” zostało ukazane w pełen maestrii sposób, w czym także zasługa etatowego rysownika serii, Seana Phillipsa, którego oszczędna, szkicowa, a jednak realistyczna kreska (świetnie oddająca emocje bohaterów i w sugestywny sposób ukazująca dekadenckie realia świata przedstawionego) nasycona została stonowaną paletą barw dobranych przez syna artysty, Jacoba (współpracującego z twórcami „Criminal” chociażby przy takich komiksowych nowelach jak „Wszyscy moi bohaterowie to ćpuny”).

Dodajmy do tego rewelacyjną galerię okładek poszczególnych zeszytów zebranych w niniejszym woluminie oraz fotorealistycznych ilustracji do esejów o filmach noir (stanowiących inspirację dla rzeczonej serii), a otrzymamy wydawniczy rarytas, będący jednocześnie mocnym, zapadającym w pamięć zwieńczeniem kultowego cyklu.
Ed Brubaker, Sean Phillips: „Criminal. Okrutne lato” („Criminal: Cruel Summer”). Tłumaczenie: Paulina Braiter. Mucha Comics. Warszawa 2021.