ISSN 2658-1086
Wydanie bieżące

1 marca 5 (485) / 2024

Natalia Barańska,

MIEJSKIE KRAJOBRAZY I ANTROPOMORFIZACJA ('ZWIERZOGRÓD' I 'MIĘDZY NAMI ŻYWIOŁAMI')

A A A
Wszystko na ekranie jest efektem kreatywnego wysiłku ze strony twórców, co przybiera formę skomplikowanego i wielopoziomowego world-buildingu. Liderzy animacji mają oczywiście doświadczenie w wyczarowywaniu światów zamieszkałych przez nie-ludzkie postacie – przenieśli na ekran perspektywę zabawek, potworów czy insektów, a do najnowszych przykładów należy perspektywa zwierząt oraz żywiołów. Przewijającym się często krajobrazem, w którym funkcjonują wspomniane antropomorficzne postaci, okazują się miasta, wielkie i złożone metropolie, których zadaniem jest zebranie podjętych przez twórców tematów w jednym, skompresowanym miejscu, a realizatorami założonych treści mają być ożywieni bohaterowie. Czołowe przykłady takich przestrzeni to Zwierzogród w filmie „Zwierzogród” oraz Żywiołowo w „Między nami żywiołami”.

Budowanie świata w filmach jest jak tworzenie całego wszechświata w granicach ekranu. Chodzi o skonstruowanie szczegółowej i wciągającej scenerii, która wykracza poza bezpośrednią fabułę. Wszystko, począwszy od historii, kultury, geografii, technologii, a nawet najdrobniejszych szczegółów, przyczynia się do budowania filmowego świata. Twórcy filmów często decydują się na umiejscowienie akcji w krajobrazie miejskim. Z różnych powodów. Po pierwsze, taka oprawa pozwala na stworzenie unikalnego świata, który może stanowić integralną część fabuły, skupiając akcję w jednym miejscu, co ułatwia kontrolę nad narracją i pozwala na głębsze zanurzenie widza w świat przedstawiony. Tworząc fikcyjne miasto lub środowisko, filmowcy mają twórczą swobodę wyolbrzymiania lub podkreślania pewnych aspektów społeczeństwa czy kultury, ale i wiele więcej. Co najważniejsze, twórcy mają pełną kontrolę nad atmosferą, estetyką i regułami panującymi w tym wyimaginowanym miejscu. Taki wybór kreatywny jest, jak można się spodziewać, strategiczny, pozwala skupić uwagę widza, lepiej kontrolować narrację i efektywniej przekazywać treści. Wszystko po to, aby stworzyć bogate tło, które wzmacnia doświadczenie opowiadania historii, sprawiając, że uniwersum filmowe wydaje się autentyczne i żywe.

Wcześniej wspomniana antropomorfizacja pozwala twórcom filmu na zgłębianie złożonych ludzkich tematów i zagadnień w przystępniejszy sposób. Bohaterowie wybranych filmów, mimo że są zwierzętami czy wizualnymi reprezentacjami żywiołów, zmagają się z uprzedzeniami, stereotypami i wyzwaniami życia codziennego. Ponadto antropomorfizacja zapewnia animatorom swobodę twórczą. Pozwala im wyolbrzymiać i stylizować pewne cechy w określony sposób, zgodny z ich zamierzeniami stylistycznymi i narracyjnymi, ale także wpisywać swoje pomysły w kulturowo ustanowione interpretacjami (np. stereotypy na temat konkretnych zwierząt) Antropomorfizacja jest narzędziem, którego animatorzy używają do wypełnienia luki między fikcyjnym światem a publicznością, tworząc wiarygodne przestrzenie i postaci.

„Zwierzogród” to film, w którym głównym miejscem akcji jest tytułowy Zwierzogród – przestrzeń niepodobna do żadnej innej, rozległa metropolia, dom dla wielu różnych gatunków zwierząt. Zwierzęca społeczność żyje w ramach metropolii pełnej możliwości dla każdego – królika, antylopy czy słonia. Z pozoru wzorowa społeczność ma jednak swoje ukryte uprzedzenia (ang. implicit bias), odczuwalne w życiu codziennym każdego z mieszkańców. Zwierzogród jest przykładem na to, jak miejska sceneria może służyć za efektywne narzędzie do opowiadania. Tętniące życiem, różnorodne i antropomorficzne miasto stanowi tło dla eksploracji tematów uprzedzeń względem Innego, stereotypów i koegzystencji, a główny wątek obraca się wokół idei stereotypów „drapieżnika” i „ofiary”, rysując podobieństwa do rzeczywistych uprzedzeń opartych na rasie, pochodzeniu etnicznym czy wierze. „W »Zwierzogrodzie« Walt Disney Animation Studios stworzyło utopijną przestrzeń dla ssaków, w której drapieżniki i ofiary żyją obok siebie w harmonii; przestrzeń, »w której każdy może być wszystkim«. »Zwierzogród« próbuje wykorzystać metaforę do zbadania stereotypów czy rasizmu (…) Disney Animation wykorzystuje zarówno wygląd fizyczny, jak i etos różnych ssaków, aby rozszerzyć swoją metaforę rasową” (Beaudine, Osibodu, Beavers 2017: 227).

Jednym z najważniejszych aspektów „Zwierzogrodu” jest właśnie projekt samego miasta. Przestrzeń słynie nie tylko z różnorodnej społeczności antropomorficznych zwierząt, ale także z imponującego krajobrazu miejskiego. Architektura i planowanie miasta w Zwierzogrodzie są zarówno pomysłowe, jak i funkcjonalne, zaprojektowane tak, aby zaspokoić różne potrzeby mieszkańców. Miasto zostało zaprojektowane z myślą o różnych typach zwierząt. Od wysokich drapaczy chmur po rozległe przedmieścia, miejski filmowy krajobraz jest świadectwem kreatywności twórców. Infrastruktura miasta została zaprojektowana tak, aby pomieścić stworzenia o różnych kształtach i rozmiarach, od najmniejszej myszy po największego słonia. Takie budowanie świata służy jako metafora różnorodności i wielokulturowości. Przedstawiając miasto, w którym drapieżniki i ofiary żyją razem w harmonii (przynajmniej w teorii), film porusza tematy uprzedzeń i stereotypów. Fabuła obraca się wokół Judy Hops, króliczej policjantki, i Nicka Bajera, lisa, pracujących razem nad rozwiązaniem zagadki, która podważa istniejące stereotypy dotyczące drapieżników i ofiar.

Świat „Zwierzogrodu” staje się mikrokosmosem, reprezentacją naszego społeczeństwa, skłaniając widzów do refleksji nad kwestiami dyskryminacji oraz znaczenia zrozumienia i akceptacji innych, pomimo różnic. Budowanie świata w „Zwierzogrodzie” wykracza poza tworzenie atrakcyjnej wizualnie scenerii, a staje się narzędziem narracyjnym. Miasto nie jest tylko tłem: to postać, która aktywnie uczestniczy w procesie opowiadania. Krajobraz miasta staje się wizualną metaforą. „Antropomorfizm zwierząt w animacji zapewnił filmowcom możliwość odzwierciedlenia i wzmocnienia współczesnych struktur oraz zachowań społecznych (…)” (Nilsen 2019: 68). W przypadku omawianego filmu antropomorficzne, zwierzęce miasto stanowi platformę do poruszania kwestii takich jak uprzedzenia, stereotypy i dyskryminacja w sposób, który jest zarówno zabawny, jak i prowokujący do myślenia. Wykorzystując postacie zwierząt, twórcy mogą zdystansować widzów od rzeczywistych uprzedzeń i stereotypów, ułatwiając tym samym refleksję nad trudnymi kwestiami.

Najnowszy film studia Pixar to animacja o młodej, ognistej kobiecie o imieniu Iskra i mężczyźnie wodzie, Wodku Potockim. „Między nami żywiołami” to historia o dzieleniu się kulturą, dążeniu do sprawiedliwego traktowania i o tym, jak zmarginalizowani ludzie posiadający w historii swojej rodziny kartę emigracji często wywierają na samych siebie presję, aby spełnić oczekiwania rodziców, by ich poświęcenie nie poszło na marne. Zwykle młodzi robią to kosztem własnego szczęścia i pasji. Animacja, podobnie do wcześniej omawianego przykładu, prezentuje metaforyczne przekazy dostarczone widzom za pomocą antropomorficznych postaci żyjących w Żywiołowie. W ramach miejskiej społeczności funkcjonują cztery główne grupy mieszkańców reprezentujących cztery żywioły: ziemię, wodę, powietrze i ogień. Na co warto zwrócić uwagę, filmowa przestrzeń nie jest jednorodną masą, w której żywioły mieszają się ze sobą, tak jak miało to miejsce w Zwierzogrodzie. W Żywiołowie łączą elementy swoich kultur ze sobą, ale nadal zachowują własną tożsamość.

W kontekście world-buildingu istotne okazuje się także stworzenie historii poza główną osią czasową, w której ma miejsce akcja. Zadaniem twórców jest zaprojektowanie uniwersum w taki sposób, że posiada ono swoją historię, która może być dostępna dla widza (ale również wcale tak być nie musi), dzięki temu świat przestawiony może wydawać się realniejszy i wiarygodniejszy. Na początku filmu dowiadujemy się, że ogień jest ostatnim żywiołem, który wyemigrował na ten obszar, i zamieszkuje dzielnicę poza głównym miastem, ponieważ, jak zauważa główna bohaterka, Żywiołowo nie zostało zaprojektowane z myślą o ludziach ognia. Poszczególne dystrykty miasta zostały zaprojektowane specjalnie dla każdego żywiołu, ze szczególnym uwzględnieniem ich unikalnych potrzeb i potencjalnych konfliktów z pozostałymi, ale na mapie miasta są także miejsca, w których żywioły mogą bezpiecznie mieszać się i wchodzić w interakcje. Główna bohaterka, Iskra, mieszka w ognistej dzielnicy, gdzie budynki są wykonane materiałów wytrzymałych na wysokie temperatury lub takich, które są nawet wytwarzane przez ogień, jak ceramika, terakota i metal, a na przykład reprezentanci żywiołu ziemi mieszkają w budynkach, które wyglądają jak tarasowe ogrody.

„Między nami żywiołami” pozycjonuje się jako film o doświadczeniach imigrantów. Wykorzystuje metaforę żywiołów do stworzenia alegorii dla trudności, z którymi często borykają się imigranci. Goran, Lumina, ich córka Iskra i reszta ognistych postaci są zmuszeni mieszkać na biedniejszych obrzeżach miasta. Miasto Ognia zbudowane jest z ognioodpornych przedmiotów, które zapewniają bezpieczeństwo zwartej społeczności. Ludzie ognia mają swój własny język, a postaci od czasu do czasu wracają do swojego nieprzetłumaczonego języka ojczystego. Rodzinny sklep w sercu dzielnicy służy jako miejsce spotkań całej społeczności – jednocześnie oferując poczucie bezpieczeństwa i zrozumienia.

Stworzenie fikcyjnej scenerii pozwala również zbudować świat, który sam w sobie jest postacią. Środowisko może kształtować historię, wpływać na rozwój postaci i stanowić bogate tło dla akcji. Miejska sceneria zapewnia filmowcom płótno, które jest zarówno efektowne wizualnie, jak i wszechstronne tematycznie, pozwalając im zagłębiać wybrane treści, które intencjonalnie są wplecione w tkankę miejską. Twórcy mogą odgrywać tu rolę architektów, którzy świadomie tworzą nowy świat za pomocą animacji i regulują jego sposób działania. Taka praktyka pozwala na wyjście poza ograniczenia przypisane rzeczywistości pozaekranowej i pozwala na zbudowanie uniwersum, które staje się metaforycznym placem zabaw. Animacja zapewnia nieograniczone możliwości tworzenia światów, umożliwiając twórcom przekazywanie konkretnych treści poprzez połączenie elementów: wizualnych, dźwiękowych czy symbolicznych.

LITERATURA:

G.Beaudine, O. Osibodu, A. Beavers: „Disney’s Metaphorical Exploration of Racism and Stereotypes: A Review of Zootopia”. „Comparative Education Review” 2017, tom 61, nr 1. https://doi.org/10.1086/690061.

S. Nilsen: „Living in Zootopia: Tracking the Neoliberal Subject in a Colorblind World”. W: „The Myth of Colorblindness. Race and Ethnicity in American Cinema”. Red. S.E. Turner, S. Nilsen. Cham 2019. https://doi.org/10.1007/978-3-030-17447-7.
Zwierzogród” („Zootopia”). Reżyseria: Byron Howard, Rich Moore. Scenariusz: Jared Bush, Phil Johnston. Obsada: Ginnifer Goodwin, Jason Bateman. USA 2016, 108 min.
 
„Między nami żywiołami” („Elemental”). Reżyseria: Peter Sohn. Scenariusz: John Hoberg, Kat Likkel, Brenda Hsueh. Obsada: Leah Lewis, Mamoudou Athie. USA 2023, 109 min.