Narracyjne rozumienie osobowości, nurt komunikacyjny w relacjach interpersonalnych, teoria przywiązania i terapia systemowa to koncepcje teoretyczne, które można bez wątpienia uznać za jedne z kluczowych we współczesnej psychologii. Mimo różnych ich źródeł – klinicznych czy bardziej akademickich – łączą się one w temacie pomocy psychologicznej, gdzie konstytuują różne perspektywy ujmowania trudności interpersonalnych i intrapsychicznych. Rudi Dallos i Arlene Vetere syntezują w swojej pracy klinicznej wskazane wyżej nurty, zaś specyficzną, spójną ramę analityczną, którą budują z tych teoretycznych bloków, prezentują jako narracyjną terapię więzi. „Psychoterapia systemowa i narracje więzi” – monografia wydana przez Wydawnictwo Naukowe PWN – jest skondensowanym wykładem rozumienia ram narracyjnej terapii więzi oraz omówieniem specyficznych kontekstów aplikacji tej ramy.

Autorzy w pierwszych rozdziałach przedstawiają koncepcję syntezy teorii przywiązania, analizy narracji i terapii systemowej. Pokazują możliwości połączenia tych nurtów także w świetle wiedzy zaczerpniętej z innych nauk, np. neuronauki. Ten interesujący model pozwala na przekroczenie braków każdego z tych podejść widzianych z osobna i stwarza nowe perspektywy w pomocy psychologicznej parom i rodzinom. Autorzy kładą również nacisk na integrację wielu poziomów reprezentacji, w których kodowane są wzorce relacyjne i modele robocze relacji. W ten sposób wskazują, jak w terapii, a na co dzień w interakcjach, poza treścią słów i gestów ważne są relacje przestrzenne, dotyk, zapach czy wrażenia sensoryczne. Wprowadzają perspektywę transgeneracyjną, podkreślając, jak istotne może być dla terapeuty pary lub rodziny uzyskanie pewnego wglądu w układ relacji w rodzinach pochodzenia klientów i przekazy, które ukształtowały przywiązanie ich członków. Narracyjna terapia więzi to wszechstronna i wieloperspektywiczna metoda pracy, która widzi procesy w jednostce i autonarracje o nich, interakcje w systemie i sposób ich określania, pozostając we wrażliwości na kontekst zewnętrzny (np. kulturowy).

Kluczowe kroki konceptualizacji przypadku w narracyjnej terapii więzi obejmują po pierwsze stworzenie bezpiecznej bazy dla uczestników procesu. Bez poczucia się bezpiecznie tu i teraz trudno o następny krok, którym jest analiza stylów przywiązania i narracji. Każdy z partnerów interakcyjnych może wejść do relacji z innym stylem: bezpiecznym, zaabsorbowanym lub lękowym, co będzie powodowało zmianę zachowania w sytuacji zagrożenia relacji. To, co dodaje terapia narracyjna więzi, to koncentracja nie tylko na mechanizmach psychofizjologicznych czy behawioralnych, ale także na sposobie ich opowiadania. Te opowieści bowiem mogą ewoluować w czasie, mogą nosić znamiona niesprzyjających interpretacji, mogą zawierać odniesienia do cech i atrybutów, których nie da się modyfikować. Każda ich treść zaś będzie wywoływała lub wzmacniała wzajemne zachowania.

Następnym krokiem terapii jest analiza alternatywnych rozwiązań. Uczestnicy terapii pracują nad wyobrażeniem sobie i przećwiczeniem zdrowszych interakcji, testują, jakie korekcyjne i replikacyjne skrypty stosują nieświadomie (tj. czego chcieliby uniknąć ze swoich doświadczeń wczesnodziecięcych, a co chcieliby powtórzyć w obecnym związku, np. wobec swoich dzieci), wyobrażają sobie narracje ich więzi zorientowane na przyszłość. Ostatni etap terapii to proces utrwalania zmiany i podtrzymywania bazy terapeutycznej.

Opracowanie Dallosa i Vetere odnosi się do wielu kontekstów problemów par i rodzin, które można spotkać w czasie pracy terapeutycznej. Znajdziemy to rozdziały o pracy z żałoba i utratą, uzależnieniem, zagadnienia dotyczące seksualności, problemy osób doświadczających objawów ADHD lub osób neuroatypowych, wreszcie pogłębioną analizę zagadnienia traumy, w tym traumy relacyjnej i dysocjacji. Te ostatnie procesy są o tyle istotne, że mogą powodować znaczną inercję procesu terapeutycznego i poczucie nieprzezwyciężalnego impasu.

Pozycja Dallosa i Vetere to monografia, której lektura będzie korzystna dla wszystkich specjalistów zdrowia psychicznego. Zdecydowanie zyskają na niej psychoterapeuci różnych modalności. Jest ona świetnym pokazem integracji podejść terapeutycznych, która pokazuje, jak narzędzia typowe dla określonego podejścia (np. inscenizacja w ujęciu systemowym) mogą być furtką do zmian w połączeniu z inną perspektywą, nie zaś opcją z wyboru stosowaną bezrefleksyjnie w ramach wyuczonego podejścia. Liczne przykłady stosowanych interwencji i łączenia interwencji różnych nurtów sugestywnie demonstrują sposób myślenia i konceptualizowania przyjęty przez autorów. Książka ta jest świetnie napisaną, pełną wrażliwości, ale i zrozumienia dla potrzeby wiedzy o praktycznych rozwiązaniach wędrówką po narracyjnej terapii więzi.

Rudi Dallos, Arlene Vetere: „Psychoterapia systemowa i narracje więzi. Zastosowania w zróżnicowanych warunkach klinicznych”. Przeł. Olga Siara. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2025.