Dwa miesiące temu pisałam o znakomitej, czasowej wystawie w Muzeum Śląskim, zatytułowanej „Talent, pasja, intuicja”. Pod koniec maja powstała nowa wystawa z zakresu sztuki nieprofesjonalnej, na której pokazano tym razem dzieła dziesięciu artystek brytyjskich. Tytuł wystawy brzmi „Nie jesteś sama. Outsiderki w sztuce 2025 / You’re not alone. Women in Art 2025”. Podobna wystawa jest także od końca czerwca w Wielkiej Brytanii. Okazuje się, że Muzeum Śląskie podjęło współpracę z zagranicznym ośrodkiem, poszerzając tym samym badania nad sztuką nieprofesjonalną, które prowadzi od wielu lat nieoceniona Sonia Wilk z Magdaleną Łuków vel Broniszewską oraz Katarzyną Kościelny. Wymienione trzy osoby tworzyły zespół kuratorski, kiedy rok temu przygotowały wystawę „Pierwiastek żeński. Artystki nieprofesjonalne ze zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach”, na której pokazały wybrane dzieła 21 artystek. W tym roku muzealniczki podjęły się skomplikowanego zadania logistycznego, aby przywieźć zza Atlantyku do Katowic kilkadziesiąt prac.

Galeria angielska mieści się w Boscombe, części miasta Bournemouth, nad kanałem La Manche, w Anglii, w hrabstwie ceremonialnym Dorset. Działa tam BEAF Arts Co, organizacja, która łączy artystki i artystów z publicznością, aby każdy otrzymał głos, mógł być widziany i słyszany, a sztuka zmieniała społeczności. Dyrektorką instytucji jest Carol Maund, także kuratorka obu odsłon wystawy „Nie jesteś sama”.

Pierwsza część tytułu „Nie jesteś sama” pochodzi od mrocznego, androgynicznego portretu autorstwa Sarah Jane Hender, na którym trzecie oko umieszczone w okolicy obojczyka przypomina ranę. Druga część tytułu „Outsiderki w sztuce 2025” wskazuje na płeć wybranych, współczesnych artystek oraz na ich miejsce na obrzeżach sztuki wysokiej, profesjonalnej.

Projekt jest wynikiem współpracy Muzeum Śląskiego z British Council i BEAF Arts Co. British Council wspiera program UK/Poland Season 2025, czyli ponad sto wydarzeń artystycznych, od marca do listopada, budujących polsko-brytyjski dialog kulturalny. Na stronie wystawy można przeczytać katalog w dwu wersjach językowych. Katalog w języku angielskim jest obszerniejszy. Są w nim oprócz podstawowych informacji oraz reprodukcji obrazów zdjęcia artystek, na ogół w ich pracowniach.

Czytając noty biograficzne i patrząc na dzieła, można zrozumieć, jakie piętno na twórczości odciskają choroby lub traumatyczne zdarzenia, a także obserwacje życia społecznego wokół, jaką wagę przywiązują artystki do symetrii i powtarzania gestów malarskich. Dowiadujemy się, że przedmiotem badań naukowych Elinor Rowlands jest stimming, czyli zachowania autostymulujące w autyzmie. Na wystawie możemy zobaczyć jej wyrazisty, kobiecy „Portret w błękicie”. Przekonujemy się, ile nakładu pracy wymaga nie tylko malowanie, ale także wpisywanie tekstów na płótno lub papier.

Artystki reprezentują kilka pokoleń: najstarsze z nich urodziły się jeszcze w czasie drugiej wojny światowej, jak Ann Churchill (ur. 1944, Oksford) oraz Yvonne Mabs Francis (1945–2025, Oksford; zmarła 2025). Najmłodsze - w połowie lat 80: Elinor Rowlands (ur. 1984, Luksemburg) oraz Mahlia Amatina (ur. 1984, Reading). Kate Bradbury urodziła się w Afryce (ur. 1961, Ibadan, Nigeria).

Aranżacja przestrzeni, tuż przy wejściu na stałą wystawę plastyki nieprofesjonalnej, daje wrażenie otwarcia na całość obu wystaw (czasowej i stałej), a jednocześnie skupienia uwagi na dziełach poszczególnych artystek. Kilka prostopadłościanów odpowiednio ustawionych rozdziela przestrzeń, a jednocześnie są na nich wieszane eksponaty, obrazy i tablice informacyjne. Widz/widzka doświadczają zagadek oryginalności, indywidualności, mają również możliwość dostrzeżenia podobieństw, a przede wszystkim różnic i wyrazistych kontrastów.

Zaprezentowana została bogata i różnorodna twórczość, w której artystki podejmują rozmaite tematy i wykorzystują wiele tworzyw. We wstępnej informacji o wystawie podkreślono, że artystki „mimo braku formalnego wykształcenia i braku akceptacji środowiska profesjonalnego artworldu  tworzyły i tworzą oryginalne, ekscentryczne i zdumiewające swą formą dzieła. To artystki, dla których sztuka jest jednym z najważniejszych aspektów życia. Dzięki niej wyrażają  swój bogaty świat wewnętrzny”.

Pierwsze spojrzenie na wystawę pozwala dostrzec planszę informacyjną, a za nią dwie barwne kompozycje figuratywne, na zielonym tle. Na pierwszym obrazie jest też morze i księżyc, na drugim - trzy postaci, kwiaty, ptaki oraz medaliony. Obrazy namalowała Yvonne Mabs Francis, która przeżyła wielką traumę po śmierci ojca. Na odwrotnej stronie ścianki są trzy symboliczne obrazy. Patricia Shrigley namalowała realistycznie zwierzęta na tle bloków, nadając zwierzęcym bohaterom znaczenia symboliczne. Lisy symbolizują tzw. „dziką” młodzież, natomiast gołębie powiązane są z negatywnym wizerunkiem ubogich jako „rozmnażających się dla zasiłków”.

Elinor Rowlands tworzy pastelami kolorowe, delikatne portrety. Abstrakcyjne obrazy z czarnymi pasami na białym tle, uzyskanymi szerokim pociągnięciem pędzla, przedstawiła Mahlia Amatina (np. „Inny rytm wśród normalnego rytmu życia”). Poznajemy także wielkoformatowe rysunki, drobiazgowo rysowane, wielobarwne oraz w czerni, szarości i beżach dwu artystek - Kate Bradbury („Pewnego dnia zapamiętam, co miało się wydarzyć później” – rysunki połączone z tekstem) oraz Ann Churchill („Bez tytułu. Pióra”).

Na kolażach Kwagi Silingi są wielobarwne koła. Po drugiej stronie wystawy znalazł się kolaż oraz płótno z Myszką Miki w centrum, na którym to płótnie artystka pochodzenia romskiego, Delaine Le Bas przepisała długi tekst z prawami człowieka. Kim Noble, kobieta o wielu osobowościach, kilkanaście artystek w ciele jednej kobiety namalowała pojedyncze sylwetki ludzkie w rozległej przestrzeni (np. „Dziewczyna boso”).

Dodam, że Sonia Wilk oprowadza po wystawie w ciekawym wywiadzie radiowym, który przeprowadziła Patrycja Zisch w czerwcu 2025 roku. Zachęcałabym do wysłuchania wywiadu w odpowiednim momencie.

„Nie jesteś sama. Outsiderki w sztuce 2025 / You’re not alone. Women in Art 2025”. 19.06.2025–26.10.2025. Muzeum Śląskie w Katowicach. Kuratorka: Carol Mound – BEAF Arts Co. Kuratorka wspierająca: Sonia Wilk.